Makat Çatlağı Belirtileri Nelerdir?
Anal fissür, diğer adıyla makat çatlağı, makat kanalının iç yüzeyini örten deride meydana gelen küçük bir yırtıktır. Genellikle dışkılama sırasında başlayan şiddetli acı ve tuvalet kağıdında görülen parlak kırmızı kanama ile kendini belli eder.müzminleştiğinde ağrı tuvalet sonrasında saatlerce devam eder. Bu durum günlük yaşamı olumsuz etkiler ve hastaların tuvalete gitmekten korkmasına neden olur. Makat çatlağı nedir, neden olur? Yazımızdan hastalığı yakından tanıyabilirsiniz.
Gelelim belirti ve bulgulara;

Dışkılama Sırasında Cam Çizer Gibi Acı
Anal fissürün en belirgin belirtisi dışkılama sırasında ortaya çıkan keskin ve şiddetli acıdır.Hastalar bu acıyı genellikle makatın kesilmesi, yırtılması veya cam çiziyormuş gibi bir his şeklinde tarif ederler.Özellikle sert ve kalın dışkının makat kanalından geçmesi sırasında çatlak bölgesi gerilir ve yeniden tahriş olur. Bu nedenle acı daha da şiddetlenir.
Dışkılama Sonrasında Ağrı
Makat çatlağının müzminleştiğini düşündüren en önemli belirtilerden biri de dışkılama bittikten sonra devam eden ağrıdır. Dışkılarken acı olur ama dışkılamadan sonra ağrı olur bunun sebebi makat kasının kontrolsüz kasılması yani kramp girmesidir.Bu kasılma çatlak bölgesindeki kan dolaşımını azaltarak ağrının devam etmesine ve yaranın iyileşmesinin gecikmesine yol açar.Normalde dışkılama tamamlandığında ağrının azalması beklenir. Ancak anal fissürde durum farklıdır.
Tuvalet Kağıdında Parlak Kırmızı Kan Görülmesi
Anal fissürün sık karşılaşılan belirtilerinden biri de makat kanamasıdır.Çatlak, dışkılama sırasında yeniden açıldığı için az miktarda kanama meydana gelebilir.
Bu kanama genellikle:
Tuvalet kağıdında kırmızı kan lekesi.
Dışkının üzerinde ince bir kan çizgisi.
Klozet suyunda birkaç damla kanşeklinde görülür.
Kan genellikle parlak kırmızı renktedir ve miktarı azdır. Ancak kanamanın fazla olması durumunda makat çatlağı yanı sıra başka hastalık veya beraberinde başka hastalık olacağı düşünülmelidir.
Makat Bölgesinde Yanma
Makat çatlağında ağrıya bazen yanma ve kaşıntı da eşlik eder.Özellikle dışkılama sonrasında ortaya çıkan yanma hissi, bazı hastalarda uzun süre devam edebilir.Çatlak bölgesindeki tahriş, nemlenme ve sık temizleme çabası makat çevresindeki derinin de hassaslaşmasına neden olabilir. Bazen ağrı olmadan yanma olur.Makatta yanma yapan anal erozyon ve ragad sorunlarında daha sık görülür.
Makatta Kaşıntı
Kaşıntı anal fissürün temel belirtilerinden biri değildir ama hastaların % 70 kadarında diğer şikayetlere kaşıntı da eşlik eder. Özellikle uzun süren ve şiddetli olduğu kaşıntılarda egzama, mantar enfeksiyonu ve diğer makat hastalıklarının da değerlendirilmesi gerekir.
Kaşıntı bezdirici düzeydeyse akla mayasıl gelmeli o yönden ayrıntılı incelenmelidir.
Makat Kenarında Et Parçası veya Şişlik
Uzun süredir iyileşmeyen makat çatlaklarında, çatlağın dış tarafında küçük bir deri çıkıntısı oluşabilir. Buna tıpta sentinel pili, Türkçede bekçi deri çıkıntısı denir.Hastalar genellikle makat kenarında küçük bir et parçası veya meme oluştuğunu fark ederler.Bu oluşum kronik anal fissürlerde görüldüğü için hastalığın müzminleştiği anlaşılır. Bu küçük çıkıntı hastalar ve proktoloji tecrübesi yetersiz olan genel cerrahlar tarafından sıklıkla basur olarak değerlendirilir ama basurla ilişkisi olmayan bir memedir.
Tuvalete Gitmekten Korkma ve Dışkılamayı Erteleme
Makat çatlağı oluşturduğu ağrı, hastaların tuvalet alışkanlıklarını değiştirebilir.Dışkılama sırasında yeniden ağrı yaşayacağını düşünen kişi, tuvalete gitmeyi mümkün olduğunca ertelemeye çalışır.Ancak dışkılamanın ertelenmesi dışkının sertleşmesine, sert dışkılama ise anal fissürün yaptığı şikayetleri şiddetlendirir.
Böylece bir kısır döngü ortaya çıkar:
Bu döngünün kırılması anal fissür tedavisinin önemli hedeflerinden biridir. Kısır döngüyü kırmanın tek yolu kasın gevşetilmesidir. Anuflex merhem de,botox da ameliyat da kası gevşetmeye dayanan tedavilerdir.
Akut ve Kronik Anal Fissür Belirtileri Farklı mıdır?
Anal fissürler hastalığın süresine ve dokudaki değişikliklere göre akut ve kronik olarak değerlendirilir.
Akut Makat Çatlağı Belirtileri
Genellikle yeni oluşmuş, yüzeysel bir yırtıktır. Dışkılama sırasında ağrı ve az miktarda kanama ön plandadır. Çatlağın kenarları genellikle ince ve düzenlidir. İlk birkaç hafta akut yani yeni kabul edilir.
Kronik Anal Fissür Belirtileri
Uzun süre iyileşmeyen çatlaklara müzminleşmiş çatlak denir. Yara kenarlarında kalınlaşma, sertleşme ve dış tarafta bekçi deri çıkıntısı oluşur. Bazen çatlağın tabanında makatın iç kas lifleri görülebilir. Çatlağın zemini beyazlaşır. Dışkılama sonrası ağrı olması en önemli müzminleşme belirtisidir. Kronikleşmiş çatlaklarda şikâyetler gün içinde azalsa da dışkılama sonrasında yeniden ortaya çıkar.
Anal Fissür ile Hemoroid Nasıl Ayırt Edilir?
Anal fissür ve hemoroid, benzer şikâyetlere neden oldukları için sıklıkla birbirine karıştırılır.
Anal fissürde en belirgin şikâyet dışkılama sırasında acı ve sonrasında saatlerce devam edebilen ağrıdır. Kanama genellikle az miktarda ve parlak kırmızıdır.
İç hemoroidde ise ağrı olmaz, kanama görülebilir. Dışkılama sırasında makat dışına çıkan meme hemoroid açısından önemli bir bulgudur ve makat çatlağında olmaz.
Muayenede bu iki hastalık kolaylıkla ayırt edilebilir.
Anal Fissür Teşhisi Nasıl Konur?
Anal fissür tanısı çoğunlukla hastanın şikâyetleri ve makat bölgesinin gözle muayenesiyle konur.Muayenede makat yanakları hafifçe ayrılarak çatlak aranır. Çoğu zaman çatlak gözle görülür. Müzminleştiyse çatlağın dış sınırında küçük bir çıkıntı da görülür.
Şiddetli ağrısı olan hastalarda parmakla muayene veya anoskopi ilk aşamada gerekli değildir ancak emin olmak için çatlak uyuşturularak anoskopi yapılır.
Anal Fissür Ağrısını Azaltmak İçin Ne Yapılabilir?
Makat çatlağında tedavinin ilk hedeflerinden biri dışkılamayı kolaylaştırmak ve ağrıya neden olan kasılmayı azaltmaktır.Bunun için dışkının yumuşak tutulması, yeterli su içilmesi, lifli beslenme ve tuvalette uzun süre kalmaktan kaçınılması önemlidir.
Ilık suyla oturma banyosu bazı hastalarda rahatlama sağlayabilir.
Anuflex Pomat gibi makat kaslarını gevşeten ve sürüldüğü bölgeyi uyuşturarak acıyı azaltan ilaçlar şikayetleri azaltır ve hastaların bir kısmında iyileşme sağlar.
Sık Sorulan Sorular
Makat çatlağı sürekli ağrı yapar mı?
Hayır. Ağrı genellikle dışkılama sırasında başlar ve sonrasında birkaç saat devam edebilir. Bazı hastalar iki dışkılama arasında tamamen rahat olabilir.
Makat çatlağı kanama olmadan görülür mü?
Evet. Her hastada kanama görülmez. Bazı kişilerde yalnızca dışkılama sırasında ve sonrasında şiddetli ağrı vardır.
Makat çatlağında ele gelen meme nedir?
Kronik çatlaklarda oluşabilen bekçi deri çıkıntısıdır.
Anal fissür kendiliğinden iyileşir mi?
Özellikle yeni oluşmuş ve yüzeysel çatlaklar uygun dışkılama alışkanlıklarıyla kendiliğinden veya Anuflex benzeri ilaçlarla iyileşebilir. Aynı zamanda Botox gibi gelişmiş tedavi yöntemleri bulunmaktadır.
Makat çatlağı tehlikeli midir?
Anal fissür iyi huylu bir hastalıktır.
Bilimsel Kaynaklar
- Davids JS, Hawkins AT, Bhama AR, Feinberg AE, Grieco MJ, Lightner AL, et al. The American Society of Colon and Rectal Surgeons clinical practice guidelines for the management of anal fissures. Dis Colon Rectum. 2023;66(2):190–199. https://doi.org/10.1097/DCR.0000000000002664
- Cross KLR, Brown SR, Kleijnen J, Bunce J, Paul M, Pilkington S, et al. The Association of Coloproctology of Great Britain and Ireland guideline on the management of anal fissure. Colorectal Dis. 2023;25(12):2423–2457. https://doi.org/10.1111/codi.16762
- Brillantino A, Renzi A, Talento P, Iacobellis F, Brusciano L, Monaco L, et al. The Italian Unitary Society of Colon-proctology (SIUCP) guidelines for the management of anal fissure. BMC Surg. 2023;23:311. https://doi.org/10.1186/s12893-023-02223-z
- Schlichtemeier S, Engel A. Anal fissure. Aust Prescr. 2016;39(1):14–17. https://doi.org/10.18773/austprescr.2016.007
- Petros JG, Rimm EB, Robillard RJ. Clinical presentation of chronic anal fissures. Am Surg. 1993;59(10):666–668. PMID: 8214967.