Makattan Kan Gelmesi Neden Olur?
Makattan kan gelmesi, tek başına bir hastalık değil, farklı hastalıklarda görülebilen bir belirtidir. Kanamanın rengi, miktarı, dışkılama ile ilişkisi ve eşlik eden ağrı gibi özellikler olası neden hakkında ipucu verebilir; ancak kesin tanı yalnızca bu özelliklere bakılarak konulamaz.
Hemoroid, makattan parlak kırmızı kan gelmesinin sık nedenlerinden biridir. Bununla birlikte makat çatlağı, bağırsak polipleri, bağırsak iltihapları, divertiküler hastalık ve kolorektal kanser gibi başka durumlar da kanamaya yol açabilir. Bu nedenle tekrarlayan veya nedeni bilinmeyen kanama doğrudan hemoroide bağlanmamalıdır.
Makattan Parlak Kırmızı Kan Gelmesi
Parlak kırmızı kan, çoğu zaman makat kanalı, rektum veya kalın bağırsağın son bölümlerinden kaynaklanan kanamalarda görülür. Kan tuvalet kâğıdında, dışkının yüzeyinde veya klozete damlama şeklinde fark edilebilir. İç hemoroid ve makat çatlağı bu görünümün sık nedenleri arasındadır. Bununla birlikte kanın rengi tek başına kanamanın kaynağını veya hastalığın ciddiyetini göstermez.
Tuvalet Kâğıdında Kan Görülmesi
Tuvalet temizliği sırasında kâğıtta az miktarda açık kırmızı kan görülmesi genellikle makat bölgesine yakın bir kaynağı düşündürür. İç hemoroidde dışkılama sonrasında lekelenme veya damlama olabilir. Makat çatlağında ise kanamaya çoğunlukla dışkılama sırasında keskin ağrı ve sonrasında devam eden yanma eşlik eder. Miktarı az olsa bile tekrarlayan kanama değerlendirilmelidir.
Dışkılama Sonrası Kanama
Dışkılama sırasında veya hemen sonrasında kan görülmesi, özellikle iç hemoroidde karşılaşılan belirtilerden biridir. Ikınma ve sert dışkı, hassas dokunun zedelenmesine ve kanamaya neden olabilir. Kan yalnızca tuvalet kâğıdında kalabileceği gibi dışkının yüzeyinde veya klozette de görülebilir. Tekrarlayan kanama hemoroid olasılığını düşündürse de tek başına tanı koydurmaz.
Ağrısız Makattan Kan Gelmesi
İç hemoroidin tipik bulgularından biri, dışkılama ile ilişkili ağrısız ve parlak kırmızı kanamadır. İç hemoroidler, makat kanalının ağrı duyusu daha az olan bölümünde bulunduğu için kanamaya rağmen ağrı olmayabilir. Ancak bağırsak polipleri, bazı bağırsak iltihapları ve kolorektal kanser de ağrısız kanamaya neden olabilir. Özellikle yeni başlayan, tekrarlayan veya bağırsak alışkanlığı değişikliğiyle birlikte görülen kanama araştırılmalıdır.
Makattan Kanama ve Ağrı
Kanamaya ağrının eşlik etmesi makat çatlağı, tromboze dış hemoroid, apse veya travma gibi durumları düşündürebilir. Makat çatlağında dışkılama sırasında keskin ya da yırtılır tarzda ağrı oluşabilir ve ağrı dışkılama sonrasında bir süre devam edebilir. Tromboze dış hemoroidde ise makat kenarında aniden ortaya çıkan, dokunmakla artan ağrılı bir şişlik görülebilir. Muayene yapılmadan yalnızca ağrının şekline bakılarak kesin tanı konulamaz.
Makattan Kan Gelmesi Hemoroid Belirtisi midir?
Evet, makattan kan gelmesi hemoroid belirtileri arasında yer alır. Özellikle dışkılama sırasında görülen ağrısız, parlak kırmızı kan iç hemoroidi düşündürür. Ancak rektal kanama otomatik olarak hemoroide bağlanmamalıdır. Kanamanın kaynağını belirlemek için hastanın yaşı, şikâyetlerin süresi, bağırsak alışkanlıkları, aile öyküsü ve eşlik eden belirtiler birlikte değerlendirilmelidir.
Makattan Kanamaya Neden Olan Hastalıklar
Hemoroid
İç hemoroid, dışkılama sırasında veya sonrasında parlak kırmızı kanamaya yol açabilir. Kanama çoğu zaman ağrısızdır. Sarkma, kaşıntı, temizlik güçlüğü veya makat çevresinde şişlik gibi başka yakınmalar da bulunabilir. Hemoroidin derecesi ve tedavi gereksinimi muayene ile belirlenir.
Makat Çatlağı
Anal fissür, makat girişindeki deride oluşan yırtıktır. Genellikle sert dışkılama sonrasında gelişir. Dışkılama sırasında belirgin ağrı, sonrasında yanma ve tuvalet kâğıdında az miktarda parlak kırmızı kan görülebilir.
Bağırsak Polipleri ve Kolorektal Kanser
Bağırsak polipleri ve kolorektal kanser bazen gözle görülen kanamaya, bazen de yalnızca laboratuvar testlerinde saptanan gizli kan kaybına neden olabilir. Dışkılama alışkanlığında yeni değişiklik, açıklanamayan kilo kaybı, demir eksikliği anemisi, karın ağrısı veya aile öyküsü varsa daha ayrıntılı değerlendirme gerekir.
Bağırsak İltihapları ve Diğer Nedenler
Ülseratif kolit ve Crohn hastalığı gibi iltihabi bağırsak hastalıklarında kanlı ishal, karın ağrısı ve sık dışkılama görülebilir. Divertiküler hastalık, damar yapısındaki bozukluklar, enfeksiyonlar, travma ve bazı ilaçlar da sindirim sistemi kanamasına yol açabilir. Kan sulandırıcı ilaç kullanan kişiler ilacı kendi başına bırakmamalı, kanama durumunda hekimle görüşmelidir.
Kanın Rengi Ne Anlama Gelebilir?
Kanın görünümü olası kaynak hakkında fikir verebilir, fakat tanı koydurmaz. Kanamanın hızı, bağırsakta ne kadar süre kaldığı, kullanılan ilaçlar ve tüketilen bazı gıdalar dışkının görünümünü değiştirebilir.
Parlak Kırmızı Kan
Makat kanalı, rektum veya kalın bağırsağın son bölümlerinden kaynaklanan kanamalarda daha sık görülür. Hemoroid ve makat çatlağı olası nedenler arasındadır.
Koyu Kırmızı veya Bordo Kan
Kalın bağırsağın daha üst bölümlerinden veya ince bağırsaktan kaynaklanan kanamalarda görülebilir. Ancak hızlı bir üst sindirim sistemi kanaması da kırmızı veya bordo renkli kanamaya neden olabilir.
Siyah ve Katranımsı Dışkı
Siyah, parlak, yapışkan ve kötü kokulu dışkı melena olarak adlandırılır ve çoğu zaman üst sindirim sistemi kanamasını düşündürür. Demir ilaçları ve bazı gıdalar da dışkıyı koyulaştırabilir; görünümün nedeni değerlendirilmeden kesin karar verilmemelidir.
Makattan Kan Gelmesi Ne Zaman Önemlidir?
Makattan gelen kanama, miktarı az olsa bile tekrarlıyorsa değerlendirilmelidir. Aşağıdaki durumlar daha hızlı ve ayrıntılı inceleme gerektirebilir:
· Kanamanın tekrarlaması, miktarının artması veya pıhtılı olması.
· Dışkılama alışkanlığında yeni ve kalıcı değişiklik gelişmesi.
· Açıklanamayan kilo kaybı veya iştahsızlık bulunması.
· Kansızlık, halsizlik, solukluk veya çabuk yorulma görülmesi.
· Karın ağrısı, şişkinlik ya da ele gelen kitle eşlik etmesi.
· Ailede kolorektal kanser veya ileri bağırsak polipi öyküsü bulunması.
· Hemoroid tedavisine rağmen kanamanın devam etmesi.
Kolorektal kanser taraması, ortalama riskli ve şikâyeti olmayan yetişkinlerde genel olarak 45 yaşından itibaren gündeme gelir. Ancak makattan kanama bir tarama konusu değil, değerlendirilmesi gereken bir belirtidir; bu nedenle kanaması olan kişi yaşı ne olursa olsun klinik bulgularına göre değerlendirilmelidir.
Ne Zaman Acile Başvurulmalıdır?
Aşağıdaki bulgulardan biri varsa poliklinik randevusunu beklemek yerine acil değerlendirme gerekir:
· Fazla miktarda, devam eden veya kısa sürede tekrarlayan kanama.
· Baş dönmesi, bayılma, soğuk terleme, belirgin halsizlik veya bilinç bulanıklığı.
· Çarpıntı, nefes darlığı ya da göğüs ağrısı.
· Siyah ve katranımsı dışkı veya kanlı kusma.
· Kanamayla birlikte şiddetli karın ağrısı.
Makattan Kan Gelirse Hangi Doktora Gidilir?
Makattan kan gelmesi durumunda Genel Cerrahi bölümüne başvurulabilir. Makat bölgesi hastalıkları konusunda deneyimli bir genel cerrahi uzmanı; hemoroid, makat çatlağı ve diğer anorektal hastalıkların değerlendirilmesini yapabilir. Kanamanın bağırsakların daha üst bölümlerinden kaynaklandığı düşünülürse gastroenteroloji değerlendirmesi veya kolonoskopi gerekebilir.
Tanı Nasıl Konur?
Değerlendirme, kanamanın ne zaman başladığının, rengi ve miktarının, dışkılamayla ilişkisinin, kullanılan ilaçların ve aile öyküsünün sorgulanmasıyla başlar. Makat çevresinin gözle incelenmesi ve gerekli görüldüğünde parmakla rektal muayene yapılması olası nedenlerin ayırt edilmesine yardımcı olur. Anoskopi, makat kanalı ve iç hemoroidlerin değerlendirilmesinde kullanılabilir.
Muayenede belirgin bir kanama kaynağı bulunamazsa, karınla ilgili ek şikâyetler varsa, kanama tekrarlıyorsa, demir eksikliği anemisi saptanmışsa veya kişi kolorektal kanser taraması açısından değerlendirilmesi gereken gruptaysa kolonoskopi planlanabilir. Her hastada aynı incelemelerin yapılması gerekmez; yöntem hastanın bulgularına ve risklerine göre seçilir.
Makattan Kan Gelmesi Nasıl Tedavi Edilir?
Makattan kan gelmesinin tek bir tedavisi yoktur. Tedavi, kanamanın nedenine göre belirlenir. Hemoroide bağlı kanamalarda dışkılama alışkanlığının düzenlenmesi, lif ve sıvı tüketiminin artırılması, ilaçlar veya uygun hastalarda girişimsel yöntemler düşünülebilir. Makat çatlağında kabızlığın önlenmesi ve hastalığın süresine göre ilaç, botulinum toksini ya da cerrahi seçenekler gündeme gelebilir. Polip, bağırsak iltihabı veya tümör saptanırsa tedavi ilgili hastalığa göre planlanır.
Kanamanın kaynağı belirlenmeden yalnızca kanamayı durdurmaya yönelik ürün kullanmak veya belirtileri hemoroide bağlayarak tedaviye başlamak doğru değildir. Özellikle tekrarlayan kanamada önce tanı netleştirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Az miktarda makattan kan gelmesi önemli midir?
Tek seferlik ve az miktardaki kanama çoğu zaman ciddi bir nedenden kaynaklanmayabilir. Ancak kanama tekrarlıyorsa, nedeni bilinmiyorsa veya başka belirtiler eşlik ediyorsa muayene gerekir.
Makattan kan gelmesi kendiliğinden geçer mi?
Hemoroid veya küçük bir makat çatlağına bağlı kanama geçici olarak durabilir. Kanamanın durması altta yatan nedenin tamamen ortadan kalktığını göstermez. Tekrarlayan kanama değerlendirilmelidir.
Makattan kan gelmesi kanser belirtisi midir?
Makattan kan gelmesinin birçok nedeni vardır ve kanama tek başına kanser anlamına gelmez. Bununla birlikte kolorektal kanser olasılığı muayene yapılmadan dışlanamaz. Bağırsak alışkanlığı değişikliği, kilo kaybı, kansızlık veya aile öyküsü varsa değerlendirme geciktirilmemelidir.
Hemoroid kanaması nasıl anlaşılır?
İç hemoroid kanaması çoğunlukla dışkılama sırasında veya sonrasında görülen ağrısız, parlak kırmızı kandır. Ancak aynı görünüm başka hastalıklarda da olabileceği için kesin tanı muayeneyle konur.
Bilimsel Kaynaklar
Hawkins, A. T., Davis, B. R., Bhama, A. R., Fang, S. H., Dawes, A. J., Feingold, D. L., Lightner, A. L., & Paquette, I. M. (2024). The American Society of Colon and Rectal Surgeons clinical practice guidelines for the management of hemorrhoids. Diseases of the Colon & Rectum, 67(5), 614-623. https://doi.org/10.1097/DCR.0000000000003276
Sengupta, N., Feuerstein, J. D., Jairath, V., Shergill, A. K., Strate, L. L., Wong, R. J., & Wan, D. (2023). Management of patients with acute lower gastrointestinal bleeding: An updated ACG guideline. The American Journal of Gastroenterology, 118(2), 208-231. https://doi.org/10.14309/ajg.0000000000002130
Vogel, J. D., Felder, S. I., Bhama, A. R., Hawkins, A. T., Langenfeld, S. J., Shaffer, V. O., Thorsen, A. J., Weiser, M. R., Chang, G. J., & Lightner, A. L. (2022). The American Society of Colon and Rectal Surgeons clinical practice guidelines for the management of colon cancer. Diseases of the Colon & Rectum, 65(2), 148-177. https://doi.org/10.1097/DCR.0000000000002323
US Preventive Services Task Force. (2021). Screening for colorectal cancer: US Preventive Services Task Force recommendation statement. JAMA, 325(19), 1965-1977. https://doi.org/10.1001/jama.2021.6238
Cross, K. L. R., Brown, S. R., Kleijnen, J., et al. (2023). The Association of Coloproctology of Great Britain and Ireland guideline on the management of anal fissure. Colorectal Disease. https://doi.org/10.1111/codi.16762