Kaşıntı Kremi ve Etken Maddeleri

Kaşıntı için kullanılan topikal ürünler; bariyer oluşturan ve kortizon içermeyen ürünler, kortikosteroid içeren ilaçlar ve antihistaminik içeren ürünler olarak ele alınabilir. Bu yazıda Pruzon Pomad öncelikli olmak üzere ürünlerin etken maddeleri, olası etkileri ve dikkat edilmesi gereken yönleri incelenmektedir.

1. Bariyer Oluşturan ve Kortizon İçermeyen Kaşıntı Ürünleri
2. Antialerjik (Antihistaminik) İçeren Kaşıntı Ürünleri
3. Kortizon İçeren Kaşıntı Kremleri

Koruyucu Bariyer Oluşturan ve Kortizon İçermeyen Kaşıntı Kremi

Bu grupta ele alınabilecek ürünlerden biri Pruzon Pomad’dır. Ürün; özellikle nem, sürtünme ve tahrişin ön planda olduğu durumlarda cilt bariyerini desteklemeyi amaçlayan bileşenler içerir. Makat çevresindeki her kaşıntının nedeni aynı olmadığı için ürünün uygunluğu, yakınmanın nedenine göre değerlendirilmelidir.

Pruzon Pomad İçeriği ve Olası Etkileri

1. Meyan kökü ekstresi – Glycyrrhiza glabra %0,4

Pruzon’un bazı tanıtımlarında kullanılan “bitkisel kortizon” ifadesi farmakolojik bir ilaç sınıfı değildir. Meyan kökü ekstresi kortikosteroid değildir. Meyan kökünde bulunan bazı triterpenoid ve flavonoid bileşenlerin antiinflamatuvar ve yatıştırıcı potansiyeli bulunabilir. Ancak farklı konsantrasyonlardaki meyan kökü preparatlarıyla yapılan çalışmalar, Pruzon’un kortizonlu kremlerle eşdeğer olduğunu veya her kaşıntı türünü tedavi ettiğini göstermez.
Kaşıntı açısından meyan kökü ekstresinin olası katkıları:

• inflamasyonun azaltılmasına katkı sağlayabilir,
• tahriş olmuş cildin yatıştırılmasına yardımcı olabilir,
• kızarıklığın azaltılmasına katkı sağlayabilir.

2. Çay ağacı yağı – Melaleuca alternifolia %1

Çay ağacı yağı çeşitli terpenler içerir. Bazı mikroorganizmalara karşı etkileri ve antiinflamatuvar potansiyeli araştırılmıştır. Bununla birlikte çay ağacı yağı bazı kişilerde yanma, irritasyon veya alerjik kontakt dermatit oluşturabilir.

Çay ağacı yağının olası etkileri:

• bazı mikroorganizmalara karşı aktivite,
• bazı mantarlara karşı aktivite,
• antiinflamatuvar potansiyel.

Üreticinin güncel içerik bilgisinde Pruzon formülünde %1 çay ağacı yağı bulunduğu belirtilmektedir.

3. Çinko oksit – %8,5

Çinko oksit, Pruzon formülünün bariyer oluşturan temel bileşenlerinden biridir. Cilt üzerinde fiziksel bir tabaka oluşturarak nem, sürtünme ve tahriş edici maddelerle teması azaltmaya yardımcı olabilir. Bu özellik makat çevresinde dışkı kalıntısı, terleme ve sürtünmeye bağlı tahrişte önemlidir. Ancak çinko oksit kaşıntının altında yatan hastalığı tek başına tedavi etmez.

4. Hidrojene tatlı badem yağı – %1

Bitkisel yağ kökenli bu bileşen cildi yumuşatmaya, ürünün yağ fazını desteklemeye ve formülün cilt üzerinde yayılmasına yardımcı olabilir. Bitkisel içeriklere duyarlı kişilerde reaksiyon gelişebileceği unutulmamalıdır.

Pruzon Pomad Kaşıntıyı Nasıl Azaltabilir?

Çinko oksit
↓
Koruyucu bariyer

Petrolatum + mineral yağ
↓
Oklüzyon ve su kaybının azaltılması

Meyan kökü ekstresi
↓
Yatıştırıcı ve antiinflamatuvar potansiyel

Çay ağacı yağı
↓
Antimikrobiyal ve antiinflamatuvar potansiyel; kontakt dermatit riski

Bu bileşenlerin toplam etkisi; cilt bariyerinin desteklenmesi, tahrişin ve kuruluğun azaltılması üzerinden kaşıntı hissinin hafiflemesine yardımcı olabilir. Etki, kaşıntının nedenine ve kişinin cilt yapısına göre değişebilir.

Pruzon’un öne çıkan yönü, kortikosteroid içermeden bariyer desteği sağlamayı amaçlamasıdır. Bu nedenle kortizonlu ürünlerde görülebilen cilt incelmesi gibi kortikosteroide özgü riskleri taşımaz. Bununla birlikte “yan etkisiz” kabul edilmemelidir; özellikle çay ağacı yağı ve diğer bitkisel bileşenler bazı kişilerde irritasyon veya alerjik kontakt dermatit oluşturabilir. Kanama, ağrı, akıntı, yara, kitle veya tekrarlayan makat kaşıntısı varsa yalnızca krem kullanmak yerine muayene olunmalıdır.

Pruzon’un içeriği, kullanım alanları, nasıl uygulanması gerektiği ve dikkat edilmesi gereken durumlar hakkında daha ayrıntılı bilgi için Pruzon krem başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

2. Kortizon İçeren Kaşıntı Kremi Çeşitleri

Tabii. Bu kez kaşıntıyı azaltmak amacıyla kullanılan topikal kortikosteroid (kortizon) içeren krem, pomat, merhem ve losyonları etken maddelerine göre sınıflandırayım. Türkiye’deki güncel D07 dermatolojik kortikosteroid kayıtlarında çok sayıda ürün bulunuyor.

1. Hidrokortizon ve türevleri

Locoid ve Locoderm’de %0,1 hidrokortizon 17-butirat bulunuyor.
Prakortil ise özellikle ilginç; %1 pramoksin HCl + %1 hidrokortizon asetat içeriyor. Yani kortikosteroid ile lokal anesteziği birleştiriyor.

2. Alklometazon

Aclorem %0,05 krem
Aclorem %0,05 merhem
Sensikort %0,05 krem

3. Betametazon

Türkiye’de çok sayıda preparatı bulunan önemli bir grup.

Betnovate %0,1 krem
Betnovate %0,1 merhem
Betnovate losyon
Betnovate saç losyonu
Celestoderm-V %0,1 krem
Beklazon %0,025 krem/pomat/losyon
Beklamet %0,025 pomat

4. Klobetazol

Çok güçlü topikal kortikosteroid grubundadır.

Türkiye’deki örnekler:

Clobesol %0,05 krem
Clobesol %0,05 merhem
Clovate %0,05 krem
Clovate %0,05 merhem
Clovate saç losyonu
Colbevate %0,05 krem
Colbevate %0,05 merhem
Colbevate saç losyonu

Bu grup, basit bir “kaşıntı kremi” gibi düşünülmemeli; güçlü kortikosteroidlerdir ve kullanım süresi ile uygulanan bölge önemlidir.

5. Metilprednizolon aseponat

Advantan grubu:

Advantan %0,1 krem
Advantan %0,1 pomad
Advantan yağlı pomad
Advantan M losyon
Advantan S çözelti

6. Prednikarbat

Dermatop 2,5 mg/g krem
Peitel
Dermatop topikal çözelti

Kaşıntı açısından önemli olan nokta nedir?

Kortikosteroidlerin kaşıntıyı azaltmasının temel nedeni antihistaminik olmaları değil, inflamasyonu baskılamalarıdır. Topikal kortikosteroidler antiinflamatuvar, antipruritik ve vazokonstriktör özellik gösterir.

Bu nedenle:
Egzama → inflamasyon → kaşıntı gibi durumlarda çok etkili olabilirler.

Ancak mantar, bazı paraziter hastalıklar veya enfeksiyonlarda yalnızca kortizon kullanmak hastalığın görünümünü değiştirebilir ve sorunu kötüleştirebilir.

Yan etkiler açısından da antihistaminiklerden oldukça farklılar

Uzun süreli veya uygunsuz kullanımda:

cilt incelmesi (atrofi)
stria
kılcal damarların belirginleşmesi
steroid aknesi/folikülit
perioral dermatit
renk değişiklikleri
enfeksiyonların baskılanması
nadiren sistemik kortikosteroid etkileri

görülebilir. Özellikle yüz, genital bölge, koltuk altı ve deri kıvrımlarında daha dikkatli kullanılmalıdır.

Türkiye’de Satışı Yapılan Kortizonlu Kremler

En yaygın reçete edilen kortizonlu kremler şunlardır;

Advantan
Metilprednizolon aseponat içerir. Farmakolojik Sınıfı ve Gücü: Orta-güçlü sınıf bölgesel kortizondur. Halojensiz yapıda tasarlanmış modern bir moleküldür; bu sayede klasik florlu steroidlere kıyasla lokal yan etki profili bir miktar daha kontrollüdür.
Formülasyon Çeşitleri: Eczanelerde yağ oranı yüksek kuru ciltler için Merhem, karma/normal ciltler için Krem ve saçlı deriler ile kıllı bölgeler için Losyon formları bulunur. Bu çeşitlilik, lezyonun anatomik yerleşimine göre doğru dozu seçmeyi kolaylaştırır.
Klinik Endikasyonları ve Kullanımı: Akut ve kronik egzama vakalarında kızarıklığı, ödemi ve şiddetli kaşıntıyı hızla baskılamak için dermatologların Türkiye’de en çok tercih ettiği ilk basamak moleküllerden biridir. Genellikle günde tek uygulama yeterlidir.

Dermovate
Klobetazol Propiyonat içermektedir. Farmakolojik sınıfı ve gücü sınıf, bölgesel kortizondur. Formülasyon Çeşitleri: Yoğun oklüzyon sağlayan merhem ve daha az yağlı Krem formları mevcuttur. Çok güçlü bir molekül olduğu için geniş yüzeylere sürülmesi ve uzun süreli kullanılması sistemik emilim (adrenal bez baskılanması) riski yaratır.
Klinik Kullanımı: Diğer zayıf ve orta güçlü kortizonlu kremlere yanıt vermeyen inatçı, kalın plaklı sedef, kronik el egzamaları gibi dirençli dermatolojik hastalıkların tedavisinde kısa süreli (maksimum 1-2 hafta) ve çok dikkatli bir şekilde reçete edilir. Cilt inceltme (atrofi) potansiyeli en yüksek olan üründür.

Eumovate
Klobetazon Butirat içerir.
Farmakolojik Sınıfı ve Gücü: Zayıf-orta etki gücüne sahip topikal bir steroiddir. Güçlü kortizonların ciltte yarattığı yan etki riskini minimize etmek amacıyla geliştirilmiştir. Formülasyon Çeşitleri: Genellikle hafif yapılı Krem formuyla bilinir ve cilt tarafından hızlıca emilir, yağlı bir tabaka bırakmaz.
Klinik kullanımı: Derinin daha ince ve hassas olduğu bölgelerde ortaya çıkan hafif ve orta şiddetli egzama, alerjik reaksiyonlar ve tahriş tablolarında güvenli bir alternatif olarak tercih edilir. Hekim kontrolünde daha güvenli bir konfor alanı sunar.

Locoid Lipokrem
Hidrokortizon Butirat adlı madde içerir.
Farmakolojik Sınıfı ve Gücü: Zayıf-orta sınıf glukokortikoid grubundadır. Hidrokortizon molekülünün butirat esteri ile modifiye edilmesiyle etkinliği artırılmış, ancak güvenli profili korunmuştur.
Formülasyon Çeşitleri: Özellikle Lipokrem teknolojisiyle üretilmiştir; yani su içinde yağ emülsiyonu formunda olup cildin lipid bariyerini onarmaya yardımcı özel nemlendirici bazlar içerir. Bu sayede kuru ve çatlamış egzamalı ciltlerde tahrişi önler.
Klinik Kullanım alanları: Çocuklarda, yüzde veya hassas bölgelerdeki akut inflamasyonlarda, güneş yanığı zeminli alerjilerde ve hafif atopik dermatit ataklarında hem enflamasyonu kırıp hem de cildin nem bariyerini desteklemek amacıyla sıklıkla reçete edilir.

Momecon / M-Furo
Mometazon Furoat içerir.
Farmakolojik Sınıfı ve Gücü: Güçlü (potent) sınıf topikal kortikosteroidler arasında yer alır. Lipofilik yapısı sayesinde hücre zarlarından hızlıca geçer ve dokuda uzun süre kalarak etkisini gösterir.
Formülasyon Çeşitleri: Krem, Merhem ve Losyon formları mevcuttur. Güçlü etkisine karşın, farmakokinetik yapısı sayesinde günde sadece tek bir kez (24 saatte bir) uygulanması yeterlidir; bu da hasta uyumunu ciddi oranda artırır.
Klinik Endikasyonları ve Kullanımı: İnatçı egzamalar, sedef hastalığının erken evreleri, alerjik deri döküntüleri ve vücut genelindeki dirençli kaşıntılı lezyonlarda Türkiye’deki hekimlerin pratikliğinden ötürü en sık yazdığı popüler moleküllerden biridir. Ancak güçlü sınıf olduğundan uzun süreli yüzde kullanımından kaçınılır.

3. Antihistaminik İçeren Kaşıntı Kremleri

1. Dimetinden içerenler

Fenistil %0,1 Jel
Dermacutan %0,1 Jel
Dermostil %0,1 Jel

Bu üçü aynı antihistaminik etken maddeyi içeriyor. Dimetinden, topikal uygulandığında histaminin etkisini azaltarak kaşıntı ve alerjik cilt belirtilerini hafifletmek amacıyla kullanılıyor.

2. Klorfenoksamin içerenler

Sistral %1,5 Krem
Sistral %1,5 Jel / Systral 15 mg Jel

3. Difenhidramin içerenler

Kalmosan %1 Losyon
Ovadril Losyon
Kaladryl Losyon
Drogryl Losyon

4. Feneramin içeren

Avil %1,25 Merhem

5. Mepiramin içeren kombinasyonlar

Nolerji %1,5 + %1,5 + %5 Jel
Stiderm Jel
Stilex Jel
Solerat Jel

Antihistaminiklerin yan etkileri var mı?

1. En önemli problem: kontakt duyarlılık

Topikal antihistaminiklerde özellikle dikkat edilmesi gereken yan etki kontakt dermatit gelişmesidir.
Yani hasta başlangıçta kaşıntısı olduğu için kremi sürer; bir süre sonra ürünün kendisine karşı duyarlılık gelişebilir ve:
kaşıntı → krem → kızarıklık/dermatit → daha fazla kaşıntı → daha fazla krem

şeklinde bir döngü oluşabilir.

2. Dimetinden – Fenistil örneği

Fenistil’in güncel ürün bilgisinde bildirilen yan etkiler arasında:

cilt kuruluğu
ciltte yanma hissi
kaşıntılı döküntü

bulunuyor. Ayrıca içerisindeki propilen glikol lokal irritasyona, benzalkonyum klorür ise irritasyon ve deri reaksiyonlarına yol açabiliyor.

3. Klorfenoksamin – Sistral

Sistral’in Türkiye’deki kullanma talimatında özellikle:

çok seyrek ciddi alerjik reaksiyon
geniş vücut alanlarına uygulandığında uyuşukluk

belirtiliyor.

Bu nedenle geniş yüzeylere uygulanması özellikle önemli.

4. Difenhidramin

Topikal difenhidraminde bildirilen başlıca lokal yan etkilerden biri döküntüdür.
Ancak geniş yüzeylere, özellikle inflame, hasarlı veya geçirgenliği artmış cilde uygulanması sistemik emilimi artırabilir.