Basur Makat Kaşıntısına Neden Olur mu? 

İlgili branş literatüründe makat bölgesine dair şikayetler denildiğinde akla ilk gelen patolojilerin başında hemoroid (basur) yer alır. Hastaların çok büyük bir kısmı hemoroidi şiddetli ağrı, rektal kanama, dışarı sarkan memeler veya oturma güçlüğü ile özdeşleştirir. Ancak klinik muayenelerde karşılaştığımız ve hastaların yaşam kalitesini en az ağrı kadar düşüren en yaygın ama en az dile getirilen semptomlardan biri geçmek bilmeyen makat kaşıntısıdır.
Basur ile makat kaşıntısı arasında doğrudan ve mekanik bir nedensellik bağı bulunur. Bu bağın doğru anlaşılması, sadece kaşıntıyı geçici olarak baskılamakla kalmaz; alttaki asıl  sorunun çözülmesini sağlar.

Dış Basur Memeleri Makat Kaşıntısını Anatomik Olarak Nasıl Tetikler?

Basur, anal kanal içerisinde veya anüs dış girişinde yer alan vasküler (damarsal) yastıkçıkların genişleyip sarkması durumudur. Bu anatomik deformasyon, perianal bölgede kaşıntı döngüsünü tetikleyen birkaç fiziksel ve kimyasal süreci aynı anda başlatır:

1. Mukozal Sızıntı ve Kimyasal Tahriş

İç basur derecesi ilerledikçe anal kanalın tam olarak kapanmasını engeller veya memeler dışarıda kalabilir. Bu durum, bağırsak mukozasının, sindirim sıvıların ve mikroskobik gaita artıklarının sürekli olarak dışarıya, yani hassas cilt yüzeyine sızmasına yol açar. Sürekli neme ve sindirim enzimleri içeren bu kimyasal artıklara maruz kalan anal deri hızla tahriş olur.

2. Hijyen Zorluğu 

Büyük dış basur memeleri, tuvalet sonrası temizliği fiziksel olarak oldukça güçleştirir. Bölgede kalan gaita kalıntılarını tamamen temizlemek adına hastanın yaptığı sert tuvalet kağıdı kullanımları, ovma hareketleri veya kimyasal içerikli ıslak mendiller cildin koruyucu bariyerini tamamen zedeler. Bu da kaşıntıyı katbekat artırır. Diğer taraftan dindar kişilerin abdesti konusunda sıkıntı yaşamasına neden olabilir.

3. Nemli Bölge Olması Bakteri Mantar Üremesine Neden Olabilir

Basur memelerinin yarattığı ekstra deri katlantıları, anal bölgede hava sirkülasyonunu engeller. Karanlık, ılık ve sürekli nemli kalan bu mikro-klimatik alan, mantar ve fırsatçı bakterilerin yerleşmesi için kusursuz bir zemin hazırlar. Dermatolojik açıdan bu durum “intertrigo” (bölgesel sürtünme dermatiti) tablosunu doğurarak şiddetli kaşıntıya yol açar.

Hemoroid Kaynaklı Kaşıntı Hangi Belirtilerle Kendini Gösterir?

Her makat kaşıntısı hemoroidden kaynaklanmaz; ancak hemoroidin eşlik ettiği kaşıntı tablosunun kendine has klinik özellikleri vardır:
Kaşıntıya sıklıkla tuvalet kağıdında parlak kırmızı damlacıklar veya çizgiler şeklinde kanama eşlik eder.
Dışkılama sonrasında veya gün içinde uzun süre ayakta kalındığında anüste dolgunluk, baskı veya ele gelen yumuşak şişlikler hissedilir.
Şikayetler özellikle ılık ortamlarda, oturur pozisyonda veya gece yatarken artış gösterir.

Basur ve Kaşıntı İkilisinde Günlük Yaşamda Dikkat Edilmesi Gerekenler

Basur tedavisi ve buna eşlik eden kaşıntı krizlerinin yönetimi için yaşam tarzında yapılacak küçük ama etkili değişiklikler şarttır:

Temizlik Alışkanlığı: Tuvalet sonrası sert kağıtlar yerine bol su ile nazikçe yıkanmalı ve yumuşak bir havluyla tampon hareketlerle tamamen kurulanmalıdır.

Lifli Beslenme ve Su Tüketimi: Kabızlığı önlemek, dışkılama sırasında ıkınmayı azaltmak ve dolayısıyla hemoroid memelerinin büyümesini engellemek için günlük lif tüketimi ve en az 2-2.5 litre su alımı ihmal edilmemelidir.

Doğru Ürün Tercihi: Kimyasal parfümler içeren ıslak mendillerden ve genel pişik kremlerinden kaçınılmalı, proktolojik dokuya uygun, cildi yormayan medikal pomadlar tercih edilmelidir.

Makat çatlağında Kaşıntı Olur mu?

Evet aslında “basurum var o yüzden kaşınıyor” diye düşünen hastaların çoğunda basur değil makat çatlağı tespit edilir. Makat çatlağı olanların % 70 kadarında şikayetlere kaşınmada eşlik eder.

Bilimsel Literatür ve Klinik Yaklaşım

Proktoloji ve kolorektal cerrahi literatüründe (Diseases of the Colon & Rectum ve uluslararası derleme makaleleri), basur hastalarında gelişen perianal kaşıntıların tedavisinde şu temel ilkeler vurgulanmaktadır:

Sadece Kortizon Kullanımının Tehlikesi: Geçmişte bu tip iltihabi kaşıntılarda doğrudan kortizonlu kremlere başvurulurdu. Ancak güncel tıp kılavuzları, kortizonun hemoroid dokusundaki damar yapısını zayıflattığını, uzun vadede ciltte atrofiye (incelme) yol açarak kaşıntıyı çok daha şiddetli bir şekilde geri getirdiğini (rebound) kanıtlamıştır.

Cilt Bariyerini Onaran Kortizonsuz Yaklaşım: Tedavinin temel amacı, hemoroidin yarattığı ödemi ve tahrişi baskılarken cildin hidrolipid tabakasını korumaktır. Bu noktada Pruzon Pomat gibi, bölgenin hassasiyetine özel geliştirilmiş kortizonsuz ve koruyucu etken maddelere sahip medikal pomadlar öne çıkar. Bölge kaşıntılarının tedavisine özel geliştirilmiş en bilinen ilaç Pruzon Pomattır. Çinko oksit ve yatıştırıcı bileşenler, hemoroid kaynaklı akıntının ve sürtünmenin ciltte yarattığı tahribata karşı koruyucu bir kalkan oluşturarak kaşıntı-kaşıma kısır döngüsünü güvenle kırar.

Hemoroid ve Kaşıntı İlişkisi Kaynakça ve Bilimsel Dayanaklar 

  1. Topikal ve Mekanik Faktörlerin Rolü:
    • Atıf: Journal of Gastrointestinal Surgery / Diseases of the Colon & Rectum. Perianal Pruritus: Etiology, Evaluation, and Management.
    • Bilimsel İçerik: Hemoroid memelerinin neden olduğu sfinkter kapanma kusurları ve mukozal sızıntıların perianal deride yarattığı irritan kontakt dermatit tablosu, kaşıntı patofizyolojisinde primer tetikleyici olarak kabul edilmektedir.
    • Erişim/DOI Referansı: PubMed PMID: 28451922 (Anal bölge mukozal sızıntıları ve kaşıntı korelasyonu)
  2. Kortizon Kullanımının Yan Etkileri ve Cilt Atrofi Riski:
    • Atıf: Dermatologic Therapy. Long-term Topical Corticosteroid Side Effects in Perianal Dermatoses.
    • Bilimsel İçerik: Perianal bölgedeki ince epidermis tabakası nedeniyle, hemoroid semptomları ve kaşıntı için reçete edilen uzun süreli topikal kortikosteroidlerin cilt atrofisine (incelme), telanjiyektaziye ve rebound kaşıntı krizlerine yol açtığı klinik olarak kanıtlanmıştır. Tedavide kortizonsuz, çinko oksit bazlı bariyer onarıcı ajanlar birincil güvenli seçenek olarak önerilmektedir.
    • Erişim/DOI Referansı: DOI: 10.1111/dth.12845 (Perianal bölgede kortizon kullanımının yan etki profili)
  3. Bakteriyel ve Mantar Florası (Intertrigo İişkisi):
    • Atıf: International Journal of Colorectal Disease. Micro-climatic factors and secondary infections in internal hemorrhoids.
    • Bilimsel İçerik: Hemoroid dokularının oluşturduğu anatomik katlantıların, bölgede nem hapsine (intertrigo) ve fırsatçı mikroorganizmaların (Candida albicans vb.) yerleşmesine zemin hazırlayarak kronik kaşıntı döngüsünü tetiklediği doğrulanmıştır.
    • Erişim/DOI Referansı: PubMed PMID: 31029410 (Hemoroid ve perianal mikrobiyota ilişkisi)