Hemoroid Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Hemoroid, halk arasında basur adıyla bilinen ve makat bölgesinde sık görülen bir hastalıktır. Kanama, şişlik, dışarı çıkan doku, kaşıntı ve rahatsızlık hissi oluşturabilir. Ancak makattan kanama veya makat çevresindeki her şişlik hemoroid değildir. Doğru tanı için şikâyetlerin ve muayene bulgularının birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Makat kanalındaki hemoroidal yastıkçıklar normal anatomik yapılardır. Hastalık, bu dokular büyüdüğünde, aşağı doğru yer değiştirdiğinde veya kanama ve sarkma gibi belirtilere yol açtığında ortaya çıkar. Tedavi; hemoroidin iç veya dış olması, iç hemoroidin derecesi, belirtilerin şiddeti ve hastanın yaşamına etkisi dikkate alınarak planlanır.

Hemoroid Nedir?

Hemoroid; damar, bağ dokusu ve düz kas içeren hemoroidal yastıkçıkların büyümesi, aşağı doğru yer değiştirmesi veya yapısal desteğinin bozulmasıyla gelişen hastalıktır. Bu yastıkçıklar makat kanalının kapanmasına katkı sağlar ve gaz ile dışkı kontrolünü destekler. Bu nedenle normal hemoroidal dokunun varlığı tek başına hastalık anlamına gelmez.

Hemoroid hastalığında yalnızca damar genişlemesi yoktur. Hemoroidal yastıkçıkları yerinde tutan destek dokularının zayıflaması, dokunun aşağı doğru kayması ve damar yapısındaki değişiklikler birlikte rol oynayabilir. Belirti oluşturmayan normal dokular ile kanama, şişlik veya sarkmaya neden olan hemoroid hastalığı birbirinden ayrılmalıdır.

Basur ile hemoroid aynı şey midir?

Evet. Basur, hemoroid hastalığının halk arasında kullanılan adıdır. Bununla birlikte hastaların “basur memesi” olarak tarif ettiği her çıkıntı hemoroid olmayabilir. Anal fissürle ilişkili deri katlantıları, makat siğilleri, apse, fistül, rektal prolapsus ve başka oluşumlar benzer görünebilir.

Hemoroid Neden Olur?

Hemoroidin tek bir nedeni yoktur. Hastalık çoğu zaman dışkılama alışkanlıkları, makat kanalındaki basınç artışı ve destek dokularının zamanla zayıflaması gibi birden fazla etkenin bir araya gelmesiyle gelişir.

Kabızlık ve ıkınma

Sert dışkıyı çıkarmak için uzun süre ıkınmak makat kanalındaki basıncı artırır. Bu durum hemoroidal yastıkçıkları destekleyen dokuların zaman içinde zorlanmasına katkıda bulunabilir.

Tuvalette uzun süre oturmak

Telefon veya kitapla tuvalette gereğinden fazla zaman geçirmek, dışkılama süresini uzatabilir ve ıkınma alışkanlığını artırabilir. Dışkılama tamamlandığında tuvaletten kalkmak daha doğru bir alışkanlıktır.

Yaş ve destek dokularındaki değişiklikler

Hemoroidal dokuları yerinde tutan bağ ve destek dokuları yaşla birlikte zayıflayabilir. Bununla birlikte hemoroid yalnızca ileri yaşlarda görülmez; genç erişkinlerde de ortaya çıkabilir.

Gebelik

Gebelikte büyüyen rahmin pelvik bölgeye yaptığı basınç, hormonal değişiklikler ve kabızlık eğilimi hemoroid belirtilerinin başlamasına veya mevcut yakınmaların artmasına katkıda bulunabilir.

İshal ve düzensiz bağırsak alışkanlığı

Hemoroid yalnızca kabızlıkla ilişkili değildir. Sık dışkılama ve ishal, makat bölgesinde tahrişe ve mevcut belirtilerin artmasına neden olabilir.

Ağır kaldırma ve karın içi basınç artışı

Ağırlık kaldırırken nefesi tutarak yoğun biçimde ıkınmak karın içi basıncı artırabilir. Bunun hemoroide katkısı kişiden kişiye değişir ve hastalık tek başına ağır kaldırmaya bağlanmamalıdır.

Hemoroid Çeşitleri Nelerdir?

Hemoroidler anatomik yerleşimlerine göre iç ve dış hemoroid olarak değerlendirilir. Aynı kişide iki tür bir arada bulunabilir.

İç hemoroid

İç hemoroidler, makat kanalındaki dentat çizginin üzerinde yer alır. Erken dönemlerde en sık belirti ağrısız, parlak kırmızı kanamadır. Hastalık ilerledikçe dışkılama sırasında dışarı çıkan doku görülebilir.

İç hemoroid dereceleri

Bu derecelendirme yalnızca iç hemoroidler için kullanılır. Derece, tedavi kararında önemlidir ancak tek ölçüt değildir; kanama, ağrı, dış komponent ve hastanın yaşam kalitesi de değerlendirilir.

Dış hemoroid

Dış hemoroidler dentat çizginin altında ve ağrı duyusunun daha yoğun olduğu bölgede bulunur. Standart olarak 1–4 arasında derecelendirilmez. Dış hemoroidal damarda pıhtı geliştiğinde tromboze dış hemoroid oluşabilir. Bu durumda genellikle aniden başlayan ağrılı, hassas ve gergin bir şişlik görülür.

Hemoroid Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler hemoroidin türüne, derecesine ve eşlik eden başka bir makat hastalığı olup olmamasına göre değişebilir. En sık karşılaşılan yakınmalar şunlardır:

• Dışkılama sırasında veya sonrasında parlak kırmızı kan görülmesi

• Makat çevresinde şişlik veya ele gelen doku

• Dışkılama sırasında dışarı çıkan ve daha sonra geri dönen doku

• Kaşıntı, ıslaklık, tahriş veya yanma

• Dışkılama sonrasında tam boşalamama ya da rahatsızlık hissi

• Tromboze dış hemoroidde ani başlayan belirgin ağrı ve şişlik

Hemoroid ağrı yapar mı?

Erken evre iç hemoroidler çoğu zaman belirgin ağrı oluşturmaz. Kanama ve dışarı çıkan doku daha ön planda olabilir. Şiddetli ve sürekli ağrı; tromboze dış hemoroid, anal fissür veya anal apse gibi başka durumları düşündürebilir. Bu nedenle yoğun ağrı yalnızca basur kabul edilmemelidir.

Makattan kanama her zaman hemoroid midir?

Hayır. Anal fissür, bağırsak polipleri, inflamatuvar bağırsak hastalıkları ve kolorektal kanser de kanamaya yol açabilir. Özellikle ilk kez başlayan, tekrarlayan, miktarı artan veya bağırsak alışkanlığında değişiklik, kansızlık, kilo kaybı ya da aile öyküsüyle birlikte görülen kanama değerlendirilmelidir.

Hemoroid Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı yalnızca hastanın anlattığı belirtilere dayanılarak konulmamalıdır. Hekim; kanamanın özelliklerini, ağrıyı, dışarı çıkan dokuyu, dışkılama alışkanlığını, kullanılan ilaçları ve kişisel riskleri değerlendirir.

Muayene aşağıdaki basamakların uygun olanlarını içerebilir:

• Makat çevresinin gözle değerlendirilmesi

• Gerekli durumlarda parmakla rektal muayene

• İç hemoroidleri ve anal kanalı değerlendirmek için anoskopi

• Seçilmiş hastalarda rektoskopi veya kolonoskopi gibi ileri incelemeler

Her hemoroid hastasına kolonoskopi yapılması gerekmez. Yaş, aile öyküsü, kanamanın biçimi, kansızlık, tarama gereksinimi ve eşlik eden bağırsak belirtileri ileri inceleme kararını etkiler.

Hemoroid Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi; hemoroidin iç veya dış olması, iç hemoroidin derecesi, kanama ve sarkmanın düzeyi, dış komponent, önceki tedaviler ve hastanın beklentileri dikkate alınarak seçilir. Her hastaya aynı yöntemin uygulanması doğru değildir.

Beslenme ve dışkılama alışkanlıklarının düzenlenmesi

Özellikle erken evre hastalıkta liften zengin beslenme, yeterli sıvı alma, dışkıyı ertelememe, gereksiz ıkınmama ve tuvalette uzun süre kalmama ilk basamak yaklaşımın temelidir. Lif miktarı birden değil, gaz ve şişkinliği azaltmak için kademeli artırılmalıdır. Bu önlemler kanama ve diğer belirtilerin azalmasına yardımcı olabilir ancak belirgin sarkmayı her zaman ortadan kaldırmaz.

İlaçlar ve lokal ürünler

Krem, pomat, fitil ve bazı ağızdan alınan ilaçlar ağrı, kaşıntı, tahriş veya şişlik gibi belirtilerin kısa süreli kontrolüne yardımcı olabilir. Bu ürünlerin çoğu hemoroidal dokuyu kalıcı olarak ortadan kaldırmaz. Kortizon veya lokal anestezik içeren ürünlerin gereksiz ve uzun süre kullanılması uygun değildir; kullanım süresi ve ürün seçimi hekim değerlendirmesine göre belirlenmelidir.

Ofis şartlarında uygulanan tedaviler

Beslenme ve dışkılama düzenlemelerine rağmen belirtileri devam eden birinci, ikinci ve seçilmiş üçüncü derece iç hemoroidlerde poliklinik şartlarında uygulanabilen yöntemler düşünülebilir.

• Lastik bant ligasyonu

• İnfrared koagülasyon

• Enjeksiyon skleroterapisi

• Uygun hastalarda tercih edilebilen diğer girişimsel yöntemler

İnfrared koagülasyon ile lazer aynı yöntem değildir. Hangi işlemin uygun olduğu hemoroidin derecesine, kanama veya sarkmanın baskın olmasına ve hekimin değerlendirmesine göre belirlenir. Uygun hasta seçiminde başarılı sonuçlar alınabilse de hiçbir yöntemin bütün hastalarda yüzde yüz başarı sağlayacağı söylenemez.

Cerrahi tedavi

Belirgin dış komponenti bulunan kombine iç-dış hemoroidlerde, seçilmiş üçüncü derece ve çoğu dördüncü derece iç hemoroidde veya ofis tedavilerine rağmen devam eden ciddi belirtilerde cerrahi tedavi gerekebilir. Klasik eksizyonel hemoroidektomi, hemoroidal arter ligasyonu ve seçilmiş hastalarda kullanılan başka yöntemler bulunur. Stapler hemoroidopeksi ise nüks ve risk profili nedeniyle rutin ilk seçenek olarak değerlendirilmemelidir.

Tedavinin amacı

Amaç yalnızca görünen dokuyu ortadan kaldırmak değildir. Kanama, sarkma, ağrı, kaşıntı ve günlük yaşamı etkileyen diğer belirtiler azaltılmalı; gerekli işleme bağlı ağrı ve iyileşme süresi de dikkate alınmalıdır. En ağır veya en yeni yöntem her zaman en iyi seçenek değildir; doğru yöntem hastanın hastalığına uygun olan yöntemdir.

Hemoroid Ameliyatsız Geçer mi?

Erken evredeki hemoroid belirtileri, kabızlığın düzeltilmesi ve ıkınmanın azaltılmasıyla gerileyebilir. Kanama ve tahriş ortadan kalkabilir. Buna karşılık sürekli dışarıda kalan veya elle içeri itilmesi gereken belirgin sarkmalar yalnızca beslenme değişikliğiyle tamamen düzelmeyebilir. Bu hastalarda ofis işlemleri veya cerrahi seçenekler değerlendirilebilir.

Hemoroid Tekrarlar mı?

Hemoroid tedavisinden sonra aynı bölgede veya kalan hemoroidal dokularda yeniden belirti gelişebilir. Nüks olasılığı uygulanan yönteme, hastalığın başlangıçtaki derecesine, takip süresine ve kabızlık ile ıkınma gibi etkenlerin devam edip etmemesine göre değişir. Tedaviden sonra sağlıklı dışkılama alışkanlıklarının sürdürülmesi bu nedenle önemlidir.

Hemoroid Kansere Dönüşür mü?

Hemoroid kansere dönüşmez. Ancak hemoroid ve kolorektal hastalıkların bazı belirtileri, özellikle makattan kanama, birbirine benzeyebilir. Daha önce hemoroid tanısı konmuş olması, sonradan ortaya çıkan her kanamanın yine hemoroidden kaynaklandığı anlamına gelmez.

Hemoroid İçin Hangi Doktora Gidilir?

Hemoroid şikâyetleri için genel cerrahi uzmanına başvurulabilir. Proktoloji alanında deneyimli bir genel cerrahi uzmanı makat bölgesindeki hastalıkların ayırıcı tanısını yapabilir ve uygun tedaviyi planlayabilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa değerlendirme geciktirilmemelidir:

• İlk kez ortaya çıkan veya tekrarlayan makattan kanama

• Fazla miktarda kanama, baş dönmesi, halsizlik veya bayılma hissi

• Şiddetli, giderek artan ya da sürekli makat ağrısı

• Ateş, akıntı, kızarıklık veya apse düşündüren şişlik

• Dışarı çıkan ve içeri dönmeyen ağrılı doku

• Bağırsak alışkanlığında açıklanamayan değişiklik

• Kansızlık, istemsiz kilo kaybı veya ailede kolorektal kanser öyküsü

Yoğun kanama, bayılma, belirgin halsizlik veya ateşle birlikte hızla artan ağrı acil değerlendirme gerektirebilir.

Hemoroidden Korunmak İçin Neler Yapılabilir?

• Lifli besinleri günlük beslenmeye kademeli olarak eklemek

• Kişinin sağlık durumuna uygun miktarda sıvı tüketmek

• Dışkılama ihtiyacını uzun süre ertelememek

• Tuvalette gereksiz yere beklememek ve ıkınmamak

• Düzenli hareket etmek ve uzun süre kesintisiz oturmaktan kaçınmak

• Kabızlık veya uzun süren ishal varsa nedenini araştırmak

Sık Sorulan Sorular

Hemoroid herkeste görülür mü?

Hemoroidal yastıkçıklar herkeste bulunur; ancak bunların belirti veren hemoroid hastalığına dönüşmesi herkeste görülmez.

Hemoroid memesi nedir?

Bu ifade genellikle büyüyen veya dışarı sarkan hemoroidal dokuyu anlatmak için kullanılır. Makat çevresindeki her çıkıntı hemoroid olmadığı için muayene ile ayırt edilmelidir.

Hemoroid kendi kendine geçer mi?

Hafif belirtiler yaşam tarzı ve dışkılama alışkanlıklarının düzenlenmesiyle gerileyebilir. Kalıcı veya ileri sarkmada tıbbi işlem gerekebilir.

Hemoroid ameliyatsız tedavi edilebilir mi?

Evet. Birinci, ikinci ve seçilmiş üçüncü derece iç hemoroidlerde lastik bant ligasyonu, infrared koagülasyon veya skleroterapi gibi yöntemler kullanılabilir.

Hemoroid için kolonoskopi gerekir mi?

Her hastaya gerekmez. Yaş, tarama gereksinimi, aile öyküsü, kanamanın özellikleri ve eşlik eden belirtiler dikkate alınarak karar verilir.

Gebelikte hemoroid olabilir mi?

Evet. Basınç artışı, hormonal değişiklikler ve kabızlık nedeniyle gebelikte hemoroid belirtileri başlayabilir veya artabilir.

Hemoroid tedavisinde en iyi yöntem hangisidir?

Bütün hastalar için tek bir en iyi yöntem yoktur. En uygun yöntem hemoroidin türüne, derecesine, belirtilere ve hastanın özelliklerine göre seçilir.

Sülük hemoroidi tedavi eder mi?

Hayır. Sülük, hemoroid için önerilen tıbbi tedaviler arasında değildir ve makat bölgesine uygulanması kanama ile enfeksiyon riski oluşturabilir.

Hemoroid Yazı Dizisinde Ayrıntılı Konular

Bu sayfa hemoroid hakkında genel bir çerçeve sunar. Aşağıdaki konular ayrı yazılarda daha ayrıntılı ele alınacaktır:

• Hemoroid belirtileri

• Hemoroidin nedenleri ve risk faktörleri

• İç ve dış hemoroid ile hemoroid dereceleri

• Hemoroid muayenesi ve tanı yöntemleri

• Hemoroid tedavi seçenekleri

• Ameliyatsız hemoroid tedavileri

• Hemoroid ameliyatları

• Hemoroidde beslenme ve kabızlığın önlenmesi

Bilimsel Kaynaklar

Hawkins, A. T., Davis, B. R., Bhama, A. R., Fang, S. H., Dawes, A. J., Feingold, D. L., Lightner, A. L., & Paquette, I. M. (2024). The American Society of Colon and Rectal Surgeons clinical practice guidelines for the management of hemorrhoids. Diseases of the Colon & Rectum, 67(5), 614–623. https://doi.org/10.1097/DCR.0000000000003276

Lohsiriwat, V. (2012). Hemorrhoids: From basic pathophysiology to clinical management. World Journal of Gastroenterology, 18(17), 2009–2017. https://doi.org/10.3748/wjg.v18.i17.2009

Sun, Z., & Migaly, J. (2016). Review of hemorrhoid disease: Presentation and management. Clinics in Colon and Rectal Surgery, 29(1), 22–29. https://doi.org/10.1055/s-0035-1568144

Alonso-Coello, P., Mills, E., Heels-Ansdell, D., López-Yarto, M., Zhou, Q., Johanson, J. F., & Guyatt, G. (2006). Fiber for the treatment of hemorrhoids complications: A systematic review and meta-analysis. The American Journal of Gastroenterology, 101(1), 181–188. https://doi.org/10.1111/j.1572-0241.2005.00359.x