Hemoroid Neden Olur, Nasıl Oluşur?
Hemoroid, halk arasında basur olarak bilinen ve makat bölgesinde sık görülen bir hastalıktır. Kabızlık, dışkılama sırasında ıkınma, tuvalette uzun süre kalma, sık dışkılama ve gebelik gibi durumlar hemoroid belirtilerinin ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir. Bununla birlikte hemoroidin tek bir nedeni yoktur; hastalık çoğu zaman birden fazla etkenin bir araya gelmesiyle gelişir.
Hemoroidin nedenlerini bilmek, hastalığı tek başına önleyeceği veya mevcut hemoroidi ortadan kaldıracağı anlamına gelmez. Ancak dışkılama alışkanlıklarının düzenlenmesi, kabızlığın önlenmesi ve gereksiz ıkınmanın azaltılması kanama, tahriş ve şişlik gibi yakınmaların kontrolüne yardımcı olabilir.
Hemoroid Hastalığı Nasıl Oluşur?
Makat kanalında damar, bağ dokusu ve düz kas liflerinden oluşan hemoroidal yastıkçıklar bulunur. Bu yapılar herkeste vardır; makat kanalının kapanmasına ve gaz ile dışkı kontrolüne katkı sağlar. Dolayısıyla normal hemoroidal dokunun bulunması tek başına hastalık anlamına gelmez.
Hemoroid hastalığı; bu yastıkçıkları yerinde tutan destek dokularının zamanla zayıflaması, dokuların aşağı doğru yer değiştirmesi ve damar dolaşımında değişiklikler gelişmesiyle ortaya çıkabilir. İç hemoroidlerde sarkma ve kanama, dış hemoroidlerde ise şişlik veya pıhtılaşma daha belirgin olabilir. Hastalığın gelişim mekanizması yalnızca damar genişlemesiyle açıklanamaz.
Destek Dokularının Zayıflaması ve Aşağı Kayma
Hemoroidal yastıkçıkları makat kanalında tutan bağ ve kas dokuları esneyip zayıfladığında dokular aşağı doğru yer değiştirebilir. Tekrarlayan ıkınma ve zorlanma bu sürece katkıda bulunabilir. Zamanla dışkılama sırasında dışarı çıkan veya ileri evrede sürekli dışarıda kalan hemoroidal doku gelişebilir.
Damar Dolaşımındaki Değişiklikler
Dışkılama sırasında makat kanalındaki basıncın artması, hemoroidal dokudaki kanın geri dönüşünü azaltabilir ve damar sinüzoidlerinde göllenmeye yol açabilir. Doku desteğinin bozulması ile damar dolaşımındaki değişiklikler birbirini etkileyerek hemoroidal yastıkçıkların büyümesine katkıda bulunabilir.
Kabızlık ve Ikınma Hemoroide Neden Olur mu?
Kronik kabızlık, sert dışkılama ve tekrarlayan ıkınma hemoroid hastalığıyla ilişkili önemli risk faktörleridir. Sert dışkıyı çıkarmaya çalışırken makat kanalındaki dokular daha fazla zorlanır. Uzun süre ıkınmak ise karın içi ve makat kanalı basıncını artırarak hemoroidal dokuların aşağı doğru yer değiştirmesine katkıda bulunabilir.
Bununla birlikte her kabızlık yaşayan kişide hemoroid gelişmez ve hemoroidi olan herkes kabız değildir. Hastalığın oluşumunda yaş, doku yapısı, gebelik ve bağırsak alışkanlıkları gibi başka etkenler de rol oynar.
Tuvalette Uzun Süre Oturmak Basur Yapar mı?
Tuvalette gereğinden uzun süre kalmak ve dışkılama gerçekleşmediği hâlde ıkınmaya devam etmek makat bölgesindeki basıncı artırabilir. Telefonla ilgilenmek veya bir şeyler okumak tuvalette geçirilen sürenin fark edilmeden uzamasına neden olabilir. Dışkılama tamamlandığında tuvaletten kalkmak daha doğru bir alışkanlıktır.
Masa başında çalışmak ile tuvalette uzun süre oturmak aynı durum değildir. Gün boyunca hareketsiz kalmak kabızlığı kolaylaştırabilir; ancak yalnızca masa başında çalışmanın tek başına hemoroid oluşturduğu söylenemez.
İshal ve Sık Dışkılama Hemoroidi Etkiler mi?
Hemoroid yalnızca kabızlıkla ilişkili değildir. Sık dışkılama, kronik ishal ve tekrarlayan temizlik makat çevresinde tahrişe yol açabilir; mevcut hemoroide bağlı yanma, kaşıntı ve kanama yakınmalarını artırabilir. Uzun süren ishalde yalnızca hemoroid belirtilerini baskılamak yerine ishalin nedeni araştırılmalıdır.
Ağır Kaldırmak Hemoroid Oluşumunu Etkiler mi?
Ağır kaldırırken nefesi tutmak ve yoğun biçimde ıkınmak karın içi basıncını artırabilir. Bu durum mevcut hemoroid yakınmalarını belirginleştirebilir. Ancak ağır kaldırmanın tek başına hemoroidin doğrudan nedeni olduğunu gösteren kanıtlar sınırlıdır; değerlendirme kabızlık, dışkılama alışkanlığı ve diğer risk faktörleriyle birlikte yapılmalıdır.
Beslenme Alışkanlıkları Hemoroidi Etkiler mi?
Beslenme biçimi, dışkının kıvamı ve bağırsak hareketleri üzerinden hemoroid belirtilerini etkileyebilir. Liften fakir beslenme ve yetersiz sıvı tüketimi bazı kişilerde kabızlığı kolaylaştırabilir. Liften zengin beslenme ise dışkının daha kolay çıkarılmasına ve ıkınmanın azalmasına yardımcı olabilir.
Acı ve baharatlı yiyeceklerin doğrudan hemoroid oluşturduğu gösterilmemiştir. Bununla birlikte bu yiyecekler bazı kişilerde bağırsak hareketlerini, yanmayı veya makat çevresindeki tahrişi artırabilir. Belirli bir yiyeceğin yakınmaları düzenli olarak artırdığı fark ediliyorsa tüketim miktarı kişiye göre ayarlanabilir.
Gebelikte Hemoroid Neden Daha Sık Görülür?
Gebelikte büyüyen rahmin pelvik damarlara yaptığı basınç, hormonal değişiklikler ve kabızlık eğilimi hemoroid belirtilerinin başlamasına veya artmasına katkıda bulunabilir. Doğum sırasında uzun süre ıkınmak da mevcut hemoroidal dokuların belirginleşmesine neden olabilir.
Gebelik sırasında başlayan hemoroid yakınmaları doğumdan sonra azalabilir; ancak her hastada tamamen ortadan kalkmayabilir. Gebelikte ilaç, krem veya fitil kullanmadan önce kadın hastalıkları ve doğum uzmanı ya da ilgili hekimle görüşülmelidir.
Yaş Hemoroid Oluşumunu Etkiler mi?
Hemoroidal yastıkçıkları destekleyen bağ ve kas dokularında yaşla birlikte değişiklikler meydana gelebilir. Bu nedenle hemoroid hastalığı ileri yaşlarda daha belirgin hâle gelebilir. Bununla birlikte hemoroid yalnızca ileri yaşlarda görülmez; kabızlık ve ıkınma gibi etkenlerin bulunduğu genç yetişkinlerde de ortaya çıkabilir.
Genetik Yatkınlık Hemoroid Oluşumunda Etkili midir?
Ailesinde hemoroid bulunan bir kişide hastalık mutlaka gelişmez. Bununla birlikte araştırmalar hemoroid hastalığında genetik bir bileşen bulunduğunu ve bağ dokusu, düz kas ile damar yapısını etkileyen bazı kalıtsal özelliklerin yatkınlığa katkıda bulunabileceğini göstermektedir.
Aile öyküsü aynı zamanda ortak beslenme ve tuvalet alışkanlıklarını da yansıtabilir. Hemoroid basit ve tek genli bir hastalık değildir; genetik yatkınlık ile çevresel ve davranışsal etkenler birlikte değerlendirilmelidir.
Hemoroidden Korunmak İçin Neler Yapılabilir?
Hemoroidi kesin olarak önleyen tek bir yöntem yoktur. Bununla birlikte kabızlığı azaltan ve dışkılama sırasında zorlanmayı önleyen alışkanlıklar hemoroid belirtilerinin ortaya çıkma veya tekrarlama olasılığını azaltmaya yardımcı olabilir.
· Liften zengin besinleri günlük beslenmeye kademeli olarak eklemek
· Kişinin sağlık durumuna uygun miktarda sıvı tüketmek
· Dışkılama ihtiyacını uzun süre ertelememek
· Tuvalette gereksiz yere beklememek ve uzun süre ıkınmamak
· Düzenli hareket etmek ve uzun süre kesintisiz oturmaktan kaçınmak
· Kabızlık veya uzun süren ishal varsa nedenini araştırmak
· Ağır kaldırırken nefesi tutarak aşırı zorlanmaktan kaçınmak
Bu önlemler mevcut hemoroidal dokuyu her zaman ortadan kaldırmaz. Belirgin sarkma, tekrarlayan kanama veya devam eden yakınmalar varsa tedavi seçeneği muayene bulgularına göre belirlenmelidir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Makattan kanama, ağrı veya ele gelen şişliğin nedeni her zaman hemoroid değildir. Anal fissür, apse, bağırsak polipleri, inflamatuvar bağırsak hastalıkları ve kolorektal kanser gibi farklı hastalıklar benzer belirtilere yol açabilir. Özellikle ilk kez başlayan, tekrarlayan veya miktarı artan makattan kan gelmesi değerlendirilmelidir.
Muayene; makat çevresinin gözle değerlendirilmesini, gerekli durumlarda parmakla rektal muayeneyi ve iç hemoroidleri incelemek amacıyla anoskopiyi içerebilir. Kolonoskopi gereksinimi ise yaş, aile öyküsü, kansızlık, bağırsak alışkanlığındaki değişiklikler ve kanamanın özelliklerine göre belirlenir.
İlgili İçerikler
· Hemoroid Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi
· Makattan Kan Gelmesi Neden Olur?
· Hemoroid Tedavi Seçenekleri
Bilimsel Kaynaklar
Hawkins, A. T., Davis, B. R., Bhama, A. R., Fang, S. H., Dawes, A. J., Feingold, D. L., Lightner, A. L., & Paquette, I. M. (2024). The American Society of Colon and Rectal Surgeons clinical practice guidelines for the management of hemorrhoids. Diseases of the Colon & Rectum, 67(5), 614–623. https://doi.org/10.1097/DCR.0000000000003276
Pata, F., Sgrò, A., Ferrara, F., Vigorita, V., Gallo, G., & Pellino, G. (2021). Anatomy, physiology and pathophysiology of haemorrhoids. Reviews on Recent Clinical Trials, 16(1). https://doi.org/10.2174/1574887115666200406115150
Lohsiriwat, V. (2012). Hemorrhoids: From basic pathophysiology to clinical management. World Journal of Gastroenterology, 18(17), 2009–2017. https://doi.org/10.3748/wjg.v18.i17.2009
Alonso-Coello, P., Mills, E., Heels-Ansdell, D., López-Yarto, M., Zhou, Q., Johanson, J. F., & Guyatt, G. (2006). Fiber for the treatment of hemorrhoids complications: A systematic review and meta-analysis. The American Journal of Gastroenterology, 101(1), 181–188. https://doi.org/10.1111/j.1572-0241.2005.00359.x
Zheng, T., Ellinghaus, D., Juzenas, S., Cossais, F., Burmeister, G., Mayr, G., Jørgensen, I. F., Teder-Laving, M., Skogholt, A. H., Chen, S., Strege, P. R., Ito, G., Banasik, K., Becker, T., Bokelmann, F., Brunak, S., Buch, S., Clausnitzer, H., Datz, C., … Franke, A. (2021). Genome-wide analysis of 944,133 individuals provides insights into the etiology of haemorrhoidal disease. Gut, 70(8), 1538–1549. https://doi.org/10.1136/gutjnl-2020-323868